Dalyan’a gelip de deltada tekne turu yapmadan dönmek olmaz. Doğa harikası Dalyan deltasının nefes kesici panoramasını, dev bir labirentin içindeymişsiniz yada yukarıdan bakıldığında dünya haritası üzerindeymişsiniz hissini veren sazlıkların büyüsünü yaşamadan, doğayla iç içe olmak nedir sorusuna kesin bir yanıt veremezsiniz.
Sazlıklar arasında tekne yol alırken yanı başınızda yükselen yalçın kayalıklı dağların ihtişamı size doğanın burada tüm cömertliğini sunduğunun bir kanıtıdır adeta. 180 çeşit kuş türünün yaşadığı sazlıkta aniden karşınıza çıkıp size balık yakalamak nasıl olur gösterisi sunan, uzun gagalı, rengarenk kuşun adı yalıçapkını. Dünyanın pek çok yerinden gözlemciler bu tür nadir görülen kuşları görmek için Dalyana geliyorlar. Su o kadar duru ki kanalda yüzen balıkların yolculuk boyunca tekneye eşlik edişini izleyebilirsiniz.
Nehrin üzerine kurulu bar, restoran, cafe gibi yerler tek katlı ve manzarayla uyum içinde. Tabi en güzel manzaralardan biri ise İztuzu tarafına doğru giderken sağda kalan tarihi Kral mezarları. 3000 yıldır ayakta duran ihtişamlı görüntüsü karşında insanın nutku tutuluyor. Kral mezarlarında önceden dolaşmak serbestmiş ama son zamanlarda yapılan tahribat nedeniyle son 4 yıldır kral mezarlıklarında dolaşmak yasaklanmış.
Sağ tarafınızda tarihi Kaunos kentinin surlarını görebiliyorsunuz. Tekne ilerledikçe yön duygunuz tamamen kayboluyor şimdi sağa sapacak derken bir bakıyorsunuz ki tam tersi yöne kırıyor kaptan dümeni. Coğrafi şartlardan dolayı dalyan deltasında kıvrımlar ve göller oluşmuş zamanla. Dalyan deltasından denize doğru ilerledikçe Ege’yle Akdeniz’in buluştuğu, ister tatlı suda, isterseniz tuzlu suda yüzebileceğiniz dünyanın en iyi ikinci doğal plajı seçilen İztuzu plajına ulaşıyorsunuz.
Deltadan yukarıya doğru ilerledikçe ise Köyceğiz gölüne gidiyorsunuz. Eğer günlük turlardan biri ile yolculuk yapıyorsanız delta üzerinde turların çamur banyolarından sonra ikinci uğradıkları nokta Köyceğiz Gölü. Tam gölün ortasında demirliyor tekne ve sizde tatlı sularda yüzmenin keyfini çıkarıyorsunuz.

Köyceğiz Gölü’nün Dalyan Deltası ile birleştiği noktaya yakın bir yerde güzellik çamuru. Dalyan iskelesinden kalkan günlük turların ilk uğradıkları nokta. Dustin Hoffman ve Sting’in de 90 lı yıllarda uğradıkları yer. Doğal çamurun oluştuğu yerde işletme yapımına şu ana kadar izin verilmemiş. Ancak daha çok ziyaretçi alan bölgede ise bilimsel açıdan vücuda sürülen çamurun bir faydasının olduğu şu ana kadar ortaya konulmamış ama genede bu bölgede yaşayan insanlar tarafından söylenenleri yazmadan geçemeyeceğiz. Söylenen o ki çamurun üzerinizde kuruması sonucu teniniz geriliyor ve kırışıklıkları belli seanslar devam edildiği takdirde azaltıyor. Çamur maceranızdan hemen sonra gene işletme içinde yer alan sıcak su kaynağına giriyorsunuz. Kaynağın, romatizmaya, bel rahatsızlıklarına, siyatiğe iyi geldiği söyleniyor. Bizim gözlemlediğimiz kadarı ile sürülen çamurun vucüd üzerinde fiziksel değişiklik ve orada bulunan ziyaretçiler arasında bir animasyon yarattığı bir gerçek. Bölgede birbirlerinin çamurlu hallerini gören turistler şakalaşıyor ve bol bol fotoğraf çektiriyorlar. Sanırız bölgede bu sayede eğlenceli bir aktivite kazanıyor.

Carreta caretaların güvenip, yavrularını emanet ettikleri ender plajlardan birisi İztuzu plajı. Dünyada doğallığını koruyan ikinci plaj olma ödülüne de sahip İztuzu, tam bir doğa harikası. Bir tarafı tatlı su diğer tarafı Akdeniz olan bu kumsalın bir benzerinin olmadığı söyleniyor. Denize dikey uzanan dağların dibinden başlayıp, dalyan deltasının ağzını kapatan plajın kumları altın sarısı ve incecik. Deniz ise kristal berraklığında. Sığ bir kıyıya sahip olan İztuzu plajı, yürürken ayaklarınızın altında kadifemsi bir tad bırakıyor.
İztuzu antik çağda kaunoslar tarafında kullanılan bir limanmış. İztuzuda bulunan bir yazıttan antik çağda burasının bir gümrük kapısı olduğu ve Kaunosluların tuz, köle ve tuzlu balık sattıkları belirlenmiş.
Plajda sizi bekleyen bir sürpriz de denizle kumsalın dansı. Denizin etkisiyle oluşan görüntüler, doğada yaratıcılığın sınırsız olduğunun güzel bir kanıtı. Pilajın uzunluğu 5400 metre. Soyunma kabinlerinin dışında hiçbir yapılaşmaya izin verilmiyor. Ayrıca Caretta Caretta yumurtalarına zarar vermemesi için sahile kedi, köpek gibi evcil hayvanlar sokulmuyor. İşaretli yerlere şemsiye yerleştirmekte yasaklanmış.
İztuzu plajına iki şekilde ulaşılıyor. Dalyan rıhtımından kalkan teknelerle sazlıklar arasında 35-40 dakikalık keyifli bir yolculuktan sonra plaja ulaşıyorsunuz. İkinci yol ise Dalyan postanesinin yanından kalkan minibüsler. Sulungur gölünü dolaşıp çam ağaçlarının arasında gelinen bu yolculukta oldukça keyifli. Ancak bize sorarsanız tercihinizi teknelerle olmalı, hem plajda çıkılan nokta daha güzel hemde yolculuk teknelerle iztuzuna daha keyifli.

Kimi yerler vardır tarihin tüm ihtişamını somut bir şekilde gözler önüne sererler.Tarihin kuramsalı değil somut kanıtlarıdırlar onlar.

Dünyada soyu tükenmekte olan canlılar listesinde yer alan bu sevimli deniz kaplumbağaları, yumurtalarını bırakmak için Dalyan’daki İztuzu plajına geliyorlar. Fransa, İtalya ve Uzakdoğu ülkelerinde lüks yiyecek olarak tüketilmesinin yol açtığı aşırı avlanma Caretta Caretta neslinin neredeyse sonunu getirmiş. Dalyanlıların çabalarıyla şu an İztuzu plajı koruma altında. Hatta 1980 yılında yapımına başlanan Türk-Alman ortaklı bir otel temelleri atıldıktan sonra Dalyan halkının, burada yaşayan yabancıların, Doğal Hayatı Koruma Derneğinin ve çeşitli çevre kuruluşlarının çabalarıyla inşası engellenmiş ve otel yıkılmış.
Caretta Carettaların boyları 115 ile 150 santim arasında değişiyor kiloları ise 70 ile 90 kilo ağırlığında, kabugu toprak, karnı ise turuncu (oranj) rengindedir.Genellikle yosun yiyerek beslenen Caretta Carettalar koloniler halinde yaşıyorlar. Ömürlerinin 70 yıl olduğu tahmin ediliyor. Normalde 2-3 yılda bir yumurta yapan Caretta Carettalar tenis topu büyüklüğündeki yumurtalarını arka ayaklarını kullanarak açtığı çukurlardan birine gömüyor. Çeşitli çukurlar açan kaplumbağa (Belki yumurtaların hangi çukurda olduğunun belli olmaması için, belki de nem oranını kontrol ederek en uygun yeri seçiyor) 80 ile 100 arasında yumurtalarını bu çukurlardan birine gömüyor. Yumurtlama süresi saatlerce sürüyor ve anne kaplumbağa çok zorlandığı için sürekli gözyaşı döküyor.

Köyceğiz Gölü'nü Akdeniz'e bağlayan Dalyan kanalı kıyısındaki Kaunos antik kenti limanın kuzeyinden başlar ve Dalyan köyünün üst kısmındaki kayalıklarda son bulur. Efsaneye göre Miletos'un oğlu olan Kaunos, kız kardeşi Byblis kendisine aşık olunca onun bu aşkına cevap vermemiş ve Byblis kendini asmıştır. Bunun üzerine sürgüne gönderilen Kaunos, Karya bölgesine gelerek kenti kurmuştur. O tarihten itibaren de bu tür acıyla biten aşklara Kaunos aşkı demek gelenekselleşmiştir.

Kaunos, ilk kez İngiliz Rd. Hoskyn tarafından keşfedilmiştir. Hoskyn 1840 yılında yaptığı ziyareti sırasında bulduğu yazılı bir bloğun üzerindeki "Kaunos halkı ve meclisi" yazısından bu yörenin Kaunos kenti olduğu sonucuna varmıştır. Antik kentin en önemli özelliği günümüzde bile dimdik ayakta duran kaya mezarlarıdır. Amasyalı coğrafyacı Strabon'a göre Kaunos'ta tersaneler ve Akropolis'in (Kale ve Surlar, Şehir merkezi) aşağısında (Şimdiki Sülüklü Göl) liman vardı. O zamanlar deniz Akropolis'e kadar geliyordu. Kaunos antik kenti zaman içinde Pers, Mısır, Rodos, Bergama krallığı ve Roma imparatorluğunun yönetimine geçti. Deniz çekilip kaunos limanı kumla dolduktan sonra önemini kaybetti. Şehrin kuzey duvarları ortaçağdan kalıntılar şeklindedir. Kaunos şehir tiyatrosu Akropolis'in alt kısmındadır, 33 sıralıdır. Şehirde ayrıca Roma hamamı, Tapınak, Bazilika, toplantı salonu ve bir çok heykel kaidesi vardır.

Dalyan eşsiz doğal güzelliklerinin yanı sıra şifa veren yer olarakta bilinir. Dünyanın bir çok yerinden buraya gelen ünlü konukları da bunun bir göstergesi. Yıllardır bel ağrıları,romatizma ve siyatikten çok çektiğini belirtip,buradaki kaplıcalara girdikten sonra ise tüm bu ağrılardan kurtulduğunu söyleyen insanların sayısı azımsanamayacak kadar. Bu kaplıcaların başında ise Sultaniye kaplıcaları geliyor.
Köyceğiz gölünün güney batısında,Ölmez dağının eteklerinde yer alan Sultaniye Kaplıcaları, Dalyan’a 4 kilometre uzaklıkta. Rıhtımdan kalkan motorlarla gidiliyor. Türkiye’nin en yüksek (98.3) radyoaktif kaplıcası olan Sultaniye kaplıcası Radon değeri açısından dünyada Endonezya’daki kaplıcadan sonra ikinci sırada. Suyun sıcaklığı ise 39 derece. Kalsiyum klorür,kalsiyum sülfat,kalsiyum sülfür ve radon içerir.
Kaplıca suyunun bel ağrısı,romatizma, siyatik,nefrit,lumbago,nevtalfi, cilt ve kadın hastalıkları tedavisinde etkili olduğu söyleniyor. 21 günlük tedavi süresi uygulanan kaplıcada ilk başta 10 dakika olmak üzere günde iki kez banyo almak gerekiyor. Ayrıca içme suyu olarak kullanıldığında karaciğer,safra kesesi,bağırsak rahatsızlıklarına karşı iyi gelmekte.